Son dönemde sahte sigortalılık vakalarına karşı denetimlerini artıran Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), her yıl yaklaşık 100 bine yakın kişinin emeklilik işlemini iptal ediyor. Kurumun incelemelerinde hangi durumların usulsüzlük kapsamında değerlendirildiği ve hangi hallerin 'sahte sigortalılık' sayıldığı ise dikkat çekiyor. Sosyal Güvenlik Baş Uzmanı İsa Karakaş, konu üzerine SGK'nin hangi durumlarda emeklilik işlemlerini iptal ettiğine ilişkin merak edilenleri yanıtladı.
"Ortada fiili gerçek bir çalışma yoksa o sigortalığı SGK iptal eder"
Karakaş, kişinin yasalara uygun bir sigortalığı olduğunda SGK'nin kişinin sigortalılığını ve emekliliğini iptal etmeyeceğini vurgulayarak, "Günlük hayata baktığımız zaman birçok vatandaşın çalışmadığı halde kendisini bir arkadaşının iş yerinden sigortalığı gösterdiği, dostunun ya da akrabasının iş yerinden sigortalı gösterdiğini biliyoruz. Bu durumdaki sigortalık ilişkisi yasal olarak gerçekleşmemiştir. Aradan ne kadar zaman geçerse geçsin, eğer ortada fiili gerçek bir çalışma yoksa o sigortalığı SGK iptal eder. Emekli olmuşsa elbette ki emekliliği de iptal eder" ifadelerini kullandı.
"Sahte iş yerlerinden kendini sigortalı gösterenlerin emeklilikleri iptal ediliyor"
Kişinin bir yerde aktif çalışmadan yaptığı sigortalılık durumlarına ilişkin konuşan Karakaş, "Bu o kadar yaygın ki bununla ilgili paravan şirketler var. Aslında kağıt üzerinde kurulmuş bir şirket vardır. Ve bu şirket vatandaşları kandırıyor. 'Az bir para alarak ben seni sigortalı göstereceğim diyor' ve kişiyi sigortalı gösteriyor. Bu paravan şirketler SGK anlamında sahte şirketlerdir, sahte iş yerlerdir. Dolayısıyla sahte iş yerlerinden kendini sigortalı gösterenlerin hem sigortalığı iptal oluyor hem de emeklilikleri iptal ediliyor" açıklamasında bulundu.
"Sosyal güvenlik denetmenleri iş yerinin sahte iş yeri olduğuna kanaat verirse bu şirketlerde çalışılan sigortalık iptal ediliyor"
Karakaş, SGK'nin 'İş Yeri Karnesi Sistemine' geçtiğini, her iş yerinin bir karnesi olduğunu ve o iş yerleriyle ilgili risklerin bu sistemle sürekli analiz edildiğini kaydederek, şu ifadelere yer verdi:
"Bu anlamda eğer iş yeri gerçek anlamda bir iş yeri değilse, kağıt üzerinde kurulmuş sahte bir iş yeriyse, buradan gösterilen sigortalılarla ilgili olarak SGK, hizmet dökümüne baktığımız zaman, hizmet dökümünde 'Ş', 'K' veya 'S' harfine yer verilmektedir. Öncelikle 'Ş' harfine yer verilmekte, ‘Ş' harfi şüpheli bir iş yeri demek. Yani buradaki çalışma ve iş yeri şüpheli demek. Ondan sonra bu kontrol ediliyor, kurum 'Kontrollü İş Yeri Statüsüne' (K) alınıyor ve en son yapılan denetmenlerin teftişiyle birlikte, sosyal güvenlik denetmenleri iş yerinin sahte iş yeri (S) olduğuna kanaat verirse, elbette ki bu paravan şirketlerde çalışılan sigortalık iptal ediliyor. Lafın özü gerçek bir iş yerinde ve gerçek anlamda bir işçi olarak hizmet akdine istinaden çalışıyorsanız, hiç korkacağınız bir şey yok. SGK asla iptal etmez. Ama çalışmadan kendinizi bir yerden sigortalı göstermişseniz, sahte sigortalı söz konusuysa elbette ki SGK iptal eder."
"İş yeri sahibi kendini SSK'lı olarak gösterirse sigortalılığı iptal edilir ve doğrudan BAĞ-KUR'a geçmiş olur"
Emeklilik iptal edilme durumlarından birinin de şirket sahibinin veya ortaklarının şirketlerinde kendilerini SSK'lı, yani 4/A'lı sigortalı göstermesi olduğu bilgisini paylaşan Karakaş, "Bu durumda SGK emeklilik anında ya da uzun bir süre sonra kendi iş yerinden gösterildiği için bu sigortalılığı iptal ediyor ve dolayısıyla bu kişi otomatik olarak kişi BAĞ-KUR'a geçmiş oluyor. Bu anlamda emeklilikle ilgili şartlar değişmiş oluyor. Eğer kişi emekli olmuşsa bile emekliliğin iptal edilmesi söz konusu olabiliyor" diye konuştu.
"Eşinin iş yerinde ücret almadan sadece yardım amaçlı çalışılıyorsa SGK emekliliği iptal edebilir"
Karakaş, kişinin eşinin iş yerinde sigortalı olması durumunda yaşanabilecek sigortalılık ve emeklilik iptali durumlarını da aktararak, "Yasa diyor ki, eş kendi eşinin iş yerinde sigortalı olabilir. Ancak bir işçi gibi çalışırsa olabilir. Ama yardım amaçlı olarak çalışıyorsa bu sigortalı olmaz. Dolayısıyla eşlerin hizmet akdi ilişkisi olup olmadığına bakıyor. Eğer hizmet akdi ilişkisi, yani gerçek bir çalışma ve işçi gibi çalışma yoksa iptal edilmesi söz konusu. Bu anlamda eş kendi eşinin iş yerinde ücret alarak aynen bir işçi gibi çalışıyorsa sigortalı olabilir. Ama ücret almadan sadece yardım amaçlı çalışıyorsa SGK bunu da iptal edebilir" ifadelerini kullandı.
"Sahte boşanmalarda SGK yetim maaşını iptal ediyor"
Vefat eden babanın emekli maaşından yararlanmak için yapılan sahte boşanmalara ilişkin ise Karakaş, "Evli olan bir kadın, babasının maaşını almak için gerçek dışı bir boşanma yapması söz konusu ise, SGK eşin almış olduğu yetim maaşını sahte boşanmadan dolayı iptal eder ve maaşları faiziyle birlikte geri alabilir. Yine kendilerini bir iş yerinden işsizlik maaşı almak için veya dişle ilgili pahalı tedaviler yapmak için kendini sigortalı gösterenler var. Ve hamile kadınlar doğumla ilgili doğum yardımlarından almak için, doğumla ilgili iş göremezlik ödeneği almak için kendilerini sigortalı göstermiş olabilir. Burada da gerçek bir çalışma yoksa bu da sahte sigortaya girer ve dolayısıyla SGK sigortalılarını iptal edebilir" diye konuştu.
"Sahte sigortalılık durumunda SGK, yatırılan primleri gelir kaydederek iade etmez"
Karakaş, sahte sigortalılığın ağır sonuçları olduğunu ve yasaya aykırı olduğunu da hatırlatarak, sözlerine şu şekilde devam etti:
"Eğer ki paravan bir şirket, sahte bir şirket kurulmuşsa, gerçek bir şirket ya da bir iş yeri olmadan, sırf SGK'yi dolandırmak için, sigortalı göstermek için yapılmışsa, bu Türk Ceza Kanunu'na göre bir suçtur ve dolayısıyla savcılık bununla ilgili işlemi yapar. Bu sahte iş yerlerinden kendini sigortalı gösterenlerin sigortalıları iptal edilir. Emekli ise emeklilikleri de iptal edilir ve SGK bundan dolayı yatırılan primleri gelir kaydederek iade etmez. Emekli maaşı alınmışsa, gecikme zammı, cezası ve faizi ile birlikte SGK bunu geri alır. Yine bu süreçte sahte sigortalılıktan dolayı sağlık yardımı alınmışsa, hastanede tedavi görmüşse ya da diş tedavisi görmüşse, SGK yapmış olduğu bütün bu yardımlara ait hem ödenekleri hem de sağlık masraflarını faizi ile birlikte geri alır. Yine sahte sigortalılıkla doğum yardımları alınmışsa, doğum iş göremezlik ödenekleri olsun, süt parası olsun, bütün bunları da geri alır. Yine diğer hastalık olaylarında iş göremezlik ödenekleri alınmışsa, faizi ile birlikte SGK bunu geri alır. İşsiz kalınmış ve işsizlik sigortası yardımlarından faydalanmışsa, sahte sigortalılıkta iş kurda bunları faizi ile birlikte geri alır."
Kemal Diri - İdris Ali Kayabaşı
