Türkiye’de ehliyet alım süreçlerinin ve sınavların zorlaştırılmasına yönelik tartışmalar sürerken, Asya’nın iki dev ekonomisi Japonya ve Çin’de araç kullanabilmek için zorlu bir süreçten geçmek gerekiyor. Japonya’da sıfırdan ehliyet almak isteyen bir aday, "Gasshuku Menkyo" adı verilen yoğun kamp programlarına veya özel sürücü kurslarına katılmak zorunda kalıyor. Süreç, "Kari-men" (geçici ehliyet) ve "Honmen" (asıl ehliyet) olmak üzere iki ana aşamadan oluşurken, ortalama 100 sorudan oluşan yazılı sınavlarda başarı eşiği yaklaşık yüzde 90 olarak uygulanıyor. Direksiyon sınavlarında ise Japonya, dünyanın en disiplinli ülkelerinden biri olarak biliniyor. Sürüş sırasında kör nokta kontrollerinin sadece aynadan değil, boyun çevrilerek belirgin şekilde yapılması, "S-Curve" ve "Crank" adı verilen dar virajlarda lastiğin yol çizgisine milimetrik yakınlığı gibi detaylar hayati önem taşıyor. Adayların demiryolu geçitlerinde yeşil ışık yanmasına rağmen yavaşlama zorunluluğu gibi ince kurallara uymaması, sınavın anında sonlanmasına neden olabiliyor.
Çin’de 4 aşamalı sınav maratonu
Çin’de ise, ehliyet alma süreci 4 aşamalı bir sınav sisteminden oluşuyor. İlk aşamada bin 300 soruluk bir havuzdan seçilen 100 soruyu yanıtlayan adayların, 45 dakikada 90 puan alması şart koşuluyor. İkinci aşamada kapalı parkur sınavına giren adaylar, gözetmen bulunmayan ancak sensörlerle donatılmış araçlarda kalkış, park ve manevra kabiliyetlerini sergiliyor. Geri park, yokuşta kalkış ve dar alan manevraları sırasında aracın durması veya yol çizgisine teması, bilgisayar sistemi tarafından anında başarısız olarak kaydediliyor. Üçüncü aşama trafik içi sürüşü içerirken, bu sınavda şerit takibi, sinyal kullanımı, kavşak davranışı, yayaya ve diğer araçlara yaklaşım gibi detaylar dikkatle inceleniyor. İkinci ve üçüncü aşamalarda 5 kez başarısız olan adayların, önceki seviye sınav sonuçları iptal ediliyor ve süreç en baştan başlatılıyor. Dördüncü aşamaya geçmeye hak kazanan adaylar kaza önleme, kötü hava şartları, çevre bilinci ve acil durum tepkisi alanlarında sınavdan geçiyor.
"Japonya’da süreç oldukça disiplinli"
Japonya’da ehliyet almak için yoğun kamp programına katılan Asena Takayama, bu sistemde sürecin "oldukça disiplinli" ilerlediğini belirterek, "İlk olarak direksiyon sınavına giriyorsunuz. Bu sınavı geçemezseniz, ilk yazılı sınava girme hakkı bile verilmiyor. Direksiyon sınavını geçtikten sonra yazılı sınava giriliyor ve geçici ehliyet alınıyor" dedi. Geçici ehliyet ile pratik sürüş yapmanın mümkün olduğunu, ancak çok net kuralların bulunduğunu aktaran Takayama, "Aracın önüne ve arkasına iki adet ‘Deneme sürüşü’ uyarısı takılması gerekiyor. Tek başına araç kullanmak yasak. Yan koltukta, en az 3 yıllık ehliyeti olan birinin oturup size rehberlik etmesi şart" bilgisini paylaştı. Daha sonra direksiyon eğitimleri ve şehir içi sürüşlerin başladığını aktaran Takayama, "Ardından son bir direksiyon sınavı yapılıyor. Bu sınavdan geçerseniz mezuniyet belgesi alıyorsunuz" dedi. Mezun olmadan asıl ehliyet sınavına girilemediğine dikkat çeken Takayama, "Mezuniyet belgesi olanlar asıl ehliyet sınavına girebiliyor. O yazılı sınavı da geçtiğinizde artık fiili anlamda ehliyet sahibi oluyorsunuz" diye konuştu.
"İyi araç kullanmak yetmiyor"
Japonya’da ehliyet alma sürecinin aşamalı, kuralcı ve oldukça disiplinli olduğuna dikkat çeken Takayama, "En büyük zorluklar neler?" sorusuna ise, "Yazılı sınavlar. Çünkü, araç kullanmanın mantığından çok Japon trafik mantığını bilmek gerekiyor" yanıtını verdi. Direksiyon sınavının da zorlu olduğunu vurgulayan Takayama, "Araç sürmekten çok kural gösterisi yapıyorsunuz. Ayna + omuz kontrolü, dur-bak-git sırası, sinyal verme zamanı gibi kurallar inanılmaz derecede önemli. Kısacası, iyi araç kullanmak yetmiyor, Japonya’nın istediği şekilde kullanmak gerekiyor" yorumunu yaptı.
Direksiyon sınavları zorlu geçiyor
Birçok kişi gibi, kendisinin de ilk yazılı sınavlarda kaldığını aktaran Takayama, "Ben direksiyon sınavlarını tek seferde geçtim. Ancak kalanlar, en çok yetersiz güvenlik kontrolü, sola dönüşlerde yol çizgisine yeterince yaklaşmama, dur ikazlarına yeterince uymama ve yayalara yol vermeme gibi nedenlerden eleniyor" şeklinde konuştu.
"Sınav araç üzerindeki dijital aksam sayesinde puanlanıyor"
Çin’de ehliyet alan Hu ShiLiang ise, sınav süreci öncesinde kursta eğitimden geçildiğini belirterek, "Süreç teorik ve pratik olmak üzere iki şekilde ilerliyor" dedi. İlk aşamanın elektronik ortamda düzenlenen teorik sınav, ikinci aşamanın ise sınav sahasındaki test sürüşünü içerdiğini kaydeden Hu, "Bu aşamada sürücü adayının yanında gözetmen olmuyor, sınav tamamen araba üzerine yerleştirilmiş dijital aksam sayesinde puanlanıyor. Dört aşamalı sınavın en zor kısmı bu. Çünkü hatalar kesin şekilde ve hassas olarak hesaplanıyor" dedi.
Güvenli ve medeni sürüş bilgisi testi yapılıyor
Üçüncü kısımda sürücü adayının normal yolda sınava tabii tutulduğunu belirten Hu, "Sınav alanı trafiğe açık yol olduğu için, test sürüşüne güvenlik amacıyla sınav denetmeni de eşlik ediyor. Aynı zamanda sürücünün performansı yine dijital olarak da sınav merkezi tarafından takip ediliyor" bilgisini paylaştı. Son aşama olarak sürücü adayının sınav gözetmenlerinin eşliğinde dijital ortamda yapılan "Güvenli ve Medeni Sürüş Bilgisi" testine tabi tutulduğunu kaydeden Hu, "Dört aşamayı da başarıyla geçen sürücü adayı ehliyet almaya hak kazanıyor" bilgisini paylaştı.
Burak Ersoy
